भारतीय राज्यघटनेचे शिल्पकार भारतरत्न डॉ.बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या महापरिनिर्वाणानंतर त्यांच्या स्मृती जागृत करणारा आचार्य प्र.के.अत्रे यांनी लिहीलेला मृत्यू लेख जसाचा तसा 'मायभूमी'च्या वाचकांसाठी...
- विकास शिरपूरकर 
न व २6 जानेवारीला आपण प्रजासत्ताक दिन मोठ्या हर्षोल्हासाने साजरा करीत असतो. देशाला स्वातंत्र्य मिळण्यासाठी अनेकांना आपल्या प्राणाचे बलिदान द्यावे लागले तर काहींना घरदार सोडावे लागले आहे. एवढेच नाही तर आज बॉर्डरवर आपले सैनिक डोळ्यात तेल घालून अहोरात्र जागून देशाचे आपल्या शत्रूपासून संरक्षण करीत आहे. म्हणूनच तर आपण आपल्या आलिशान घरांमध्ये स्वस्थ आहोत. मात्र गेल्या काही वर्षापासून आपल्या देशाचे मानचिन्ह 'तिरंगा' झेंड्याची अवहेलना होत असल्याचे दिसत आहे. 
कुंभमेळ्याचे मुख्य आकर्षण म्हणजे शाही स्नान असतो. शाही स्नानासाठी लाखोंच्या संख्येने साधु, भाविक निघतात. दरम्यान विविध आखाड्यांचे आयोजन केले जाते. त्यात एकात्मतेचे दर्शन दिसून येते. त्यातून सात्विक भावनाही प्रगट होतांना दिसतात. वैष्णवी आखाडे अठरा आखाड्याचे प्रतिनिधित्व करीत असतात. वैष्णवी आखाड्यातील 'महंत्त' ही पदवी प्राप्त करण्यासाठी नवोदीत संन्यास्याला अनेक वर्षांची सेवा करावी लागत असते.
भारतीय संस्कृतीत कुंभमेळ्याचे खूप महत्त्व आहे. पुरणानुसार हा एकमात्र मेळा, सण व उत्सव आहे की त्यात मानवतेचा संगम होत असतो. हिंदुबांधव एकत्र येऊन हा महोत्सव साजरा करताना दिसतात. भारतीय संस्कृतीत ही परंपरा फार प्राचीन आहे. त्याचा उल्लेख आपल्याला पुराणात सापडतो. प्राचीन काळी ऋषीमुनी नदीकाठी एकत्र येऊन मोठे अध्यात्मिक कार्य करत असत तसेच एखाद्या रहस्यावर विचारविनीमय करत असत आणि आजही ही परंपरा कुंभमेळ्याच्या रूपाने सुरू आहे. संपूर्ण भारतातून लाखो भाविक गंगा नदीवर पवित्र स्नान करण्यासाठी हजेरी लावत असतात.
संप्रदायाचे प्रमुख आहेत. 'कुंभ महात्म्य' हे त्यांचे स्वलिखीत पुस्तक. त्यांनी यात कुंभमेळ्याविषयी महर्षि दुर्वासांची कथा, कद्रू-विनताची कथा व समुद्रमंथनाची कथा या तीन प्रचलित कथांचा समावेश केला आहे. त्या पुढील प्रमाणे... 
हरिद्वार येथे कुंभमळ्यात दरम्यान अन्नदान व तिळदानचे खूप महत्त्व आहे. येथे थोडेही दान केल्याने मनाप्रमाणे फळ मिळत असते, अशी भाविकांची धारणा आहे. तसेच माघा मासात अन्नदानाचे विशेष महत्त्व असल्याचे पुराणात सांगितले आहे. । अन्न हा केवळ शरीराच नाही तर आपल्या जीवनाचा आधार असून अन्नदान हे प्राणदानासमान आहे. इतर दानधर्माच्या तुलने अन्नदानाला अन्यंन साधारण महत्त्व प्राप्त झाले आहे.
